James Dyson Ödülü’nü İki Hayat Kurtarıcı İcat Kazandı

2026 James Dyson Ödülü’nün kazananları açıklandı.

2026 James Dyson Ödülü’nün uluslararası kazananları açıklandı. Filipinler’den Sentinel yapısal hasar sensörü Sürdürülebilirlik Ödülü’nü, ABD’den Rumble Rims adlı beyin sarsıntısı tarama cihazı ise Tıp Ödülü’nü kazandı. Her iki proje de 30 bin sterlin ödül aldı.

Bu yıl 28 ülke ve bölgeden 2.294 başvurunun yapıldığı James Dyson Ödülü’nde iki proje öne çıktı. Sentinel, deprem sonrası binalarda gözle fark edilemeyen yapısal hasarı izlemeyi amaçlarken Rumble Rims, sporcularda beyin sarsıntısı riskini hızlı ve erişilebilir biçimde taramayı hedefliyor.

Ödül programı 2005’ten bu yana dünya çapında 400’den fazla öğrenci icadını toplam 1,5 milyon sterlin para ödülüyle destekledi. 2026 başvuru sayısı da program tarihindeki en yüksek seviyeye ulaştı.

Sentinel Binalardaki Gizli Hasarı Ölçüyor

Filipinler’deki De La Salle Üniversitesi mezunu yapı mühendisi Aldrei Ong tarafından geliştirilen Sentinel, betonarme yapılarda kullanılan standart mesafe bloklarını sensöre dönüştürüyor.

Sistem, kendi durumunu algılayabilen iletken beton kullanıyor. Yapıda çatlak veya iç hasar oluştuğunda malzemenin elektrik direnci değişiyor. Bu değişim elektrotlar ve küçük elektronik modüller aracılığıyla ölçülüyor ve anlamlı bir farklılık tespit edildiğinde veriler kablosuz olarak çevrim içi gösterge paneline aktarılıyor.

Bu sayede mühendisler yapının durumunu uzaktan ve zaman içinde takip edebiliyor. Amaç, deprem sonrasında yalnız görsel incelemeye bağlı kalmadan hasar ihtimaline ilişkin erken sinyal üretebilmek.

Sentinel’in dikkat çekici taraflarından biri maliyeti. Her bir sensör bloğunun üretim maliyetinin yaklaşık 10 Filipin pesosu, yani yaklaşık 7,5 TL seviyesinde olduğu belirtiliyor.

Sensörün betonarme yapılarda zaten kullanılan bir bileşene entegre edilmesi de ayrıca yeni bir yapı elemanı gerektirmeden uygulanabilmesini sağlıyor.

Ong, sistemi geliştirirken bir yılı aşkın sürede 125’ten fazla beton numunesini test etti. Sentinel sensörleri gerçek koşullarda izleme yapılabilmesi için Filipinler’deki bir binaya da yerleştirildi.

Ödül sonrasında projenin mevcut binalara uygulanabilen versiyonlarının geliştirilmesi ve elektronik altyapının daha ileri seviyeye taşınması planlanıyor.

Rumble Rims Beyin Sarsıntısını Saha Kenarında Tarıyor

Tıp kategorisinin kazananı Rumble Rims ise Harvard Üniversitesi’nden Cleo Pontone, Radhika Saran ve Sophia DeVito tarafından geliştirildi.

Sistem, kızılötesi göz takibi teknolojisi kullanan bir başlık üzerinden sporcularda beyin sarsıntısına ilişkin belirtileri taramayı amaçlıyor.

Başlık, 2-3 dakikalık test sırasında sporcunun gözlerinin bir hedefi nasıl takip ettiğini, nereye odaklandığını ve nasıl hareket ettiğini kızılötesi kameralarla ölçüyor. Göz hareketlerindeki değişiklikler nörolojik işlev bozukluğuna ilişkin nesnel bir gösterge olarak kullanılıyor.

Mobil ekran üzerinden üretilen sonuçlar, sporcunun oyundan çıkarılması veya profesyonel tıbbi değerlendirmeye yönlendirilmesi gerektiğine ilişkin karar sürecini destekliyor.

Rumble Rims teşhis koyan bir cihaz olarak tasarlanmadı. Sistem bir tarama aracı olarak konumlanıyor ve spora dönüş kararının sağlık profesyonelleri tarafından verilmesi gerekiyor.

İyileşme Sürecini de Takip Ediyor

Rumble Rims’in ikinci önemli kullanım alanı yalnız ilk tarama anı.

Sistemin gösterge paneli, testlerin maç sonrasında tekrar edilmesine olanak tanıyor. Böylece sporcularda zaman içinde iyileşme sürecinin izlenmesi ve önceki ölçümlerle karşılaştırılması mümkün oluyor.

Bu yapı özellikle okul sporları ve amatör liglerde dikkat çekiyor. Gelişmiş nörolojik testlere erişimin sınırlı olduğu ortamlarda saha kenarında uygulanabilecek düşük maliyetli bir çözüm, erken müdahale açısından önemli bir avantaj sağlayabilir.

Ekip, James Dyson Ödülü sonrasında daha gelişmiş prototipler üretmeyi, sistemi sporcular ve sağlık profesyonelleriyle doğrulamayı ve uzun vadede okullar ile gençlik spor programlarında pilot uygulamalara başlamayı planlıyor.

Ortak Nokta Erken Uyarı

Sentinel ile Rumble Rims farklı alanlarda çalışıyor ancak aynı probleme odaklanıyor.

Her iki proje de ilk bakışta görünmeyen bir riski mümkün olduğunca erken tespit etmeye çalışıyor. Sentinel binadaki yapısal hasarı elektriksel değişim üzerinden izlerken Rumble Rims beyin sarsıntısı belirtilerini göz hareketleri üzerinden tarıyor.

Her iki çözümün de bir diğer ortak noktası, mevcut ve pahalı değerlendirme süreçlerini daha erişilebilir hale getirmeyi hedeflemesi.

Bu yılın kazananlarını ilginç yapan taraf teknolojinin karmaşıklığı kadar problemin ne kadar doğru seçildiği.

Sentinel’de yeni bir sensör sistemi kurmak yerine zaten yapının içinde bulunan bir beton bileşen akıllı hale getiriliyor. Rumble Rims ise hastane ortamında yapılan pahalı değerlendirmeleri saha kenarına taşımaya çalışıyor.

İki proje de teknolojiyi daha görünür hale getirmek yerine günlük hayatın içine saklıyor. Bence 2026 James Dyson Ödülü’nün asıl ortak teması da burada. En güçlü mühendislik çözümleri bazen büyük sistemlerden çok, doğru anda erken uyarı veren küçük ve erişilebilir araçlardan çıkıyor.