Çin İnsansı Robot Halka Arzlarını Frenliyor

Çin’de en az yarım düzine insansı robot şirketi halka arz hazırlığı yürütüyor.

Çin’de insansı robot şirketlerine yönelik yatırım dalgası, halka arz aşamasında daha sıkı bir incelemeyle karşılaşıyor. Çinli düzenleyiciler, hızla yükselen şirket değerlemelerinin ve devlet destekli projelerden elde edilen gelirlerin gerçek ticari talebi ne ölçüde yansıttığını sorgulamaya başladı.

Reuters’ın 21 Eylül tarihli özel haberine göre bazı insansı robot şirketlerinin halka arz süreçleri gayriresmî “window guidance” uygulamalarıyla yavaşlatılıyor. Kaynaklardan biri sürecin fiilen dondurulduğunu belirtirken başka bir kaynak bunun resmî bir yasak olmadığını ve sektöre özgü bir yavaşlama olarak değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor. Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu ise Reuters’ın konuya ilişkin yorum talebine yanıt vermedi.

Düzenleyicilerin daha temkinli yaklaşmasının merkezinde ise Unitree Robotics’in halka arz sonrası yaşadığı sert fiyat hareketleri bulunuyor.

Unitree Hisseleri Zirveden Yüzde 55 Geriledi

İnsansı ve dört ayaklı robotlar geliştiren Unitree Robotics’in hisseleri, yaklaşık bir ay önce Şanghay’daki halka arzının ardından beş kattan fazla yükseldi.

Bu güçlü başlangıcın ardından tablo hızla değişti.

Reuters’a göre Unitree hisseleri ulaştığı zirve seviyeden yaklaşık yüzde 55 geriledi. Şirketin halka arz sonrasında yaşadığı yüksek oynaklık, robotik sektöründeki değerlemelerin daha yakından sorgulanmasına neden olan gelişmelerden biri oldu.

Çin’de en az yarım düzine insansı robot şirketi halka arz hazırlığı yürütüyor. Deep Robotics, X Square Robot ve AGIBOT bu şirketler arasında bulunuyor.

Ancak yatırımcıların ve düzenleyicilerin odağı artık yalnızca teknolojik gösteriler veya büyüme beklentileri üzerinde değil. Robotların fabrikalarda ve diğer gerçek kullanım alanlarında ne ölçekte kullanılabildiği, siparişlerin tekrar edip etmediği ve ticari modelin sürdürülebilirliği daha fazla önem kazanıyor.

Devlet Destekli Gelirler Mercek Altında

İncelemenin en kritik başlıklarından birini robot şirketlerinin gelirlerinin kaynağı oluşturuyor.

Reuters’a konuşan sektöre yakın bir kaynağa göre özellikle yerel yönetimler tarafından desteklenen robot veri toplama merkezleri ve ortak girişimler bazı şirketler için önemli gelir yaratıyor.

Bu projelerde yerel yönetimlerin başlangıç yatırımının yüzde 80 ila yüzde 90’ını sağlayabildiği belirtiliyor.

Bu yapı şirketlerin gelirlerini ve özel piyasa değerlemelerini yükseltebilirken düzenleyiciler söz konusu siparişlerin bağımsız müşterilerden gelen kalıcı ticari talebi temsil edip etmediğini sorguluyor.

Reuters’ın aktardığı yatırımcı değerlendirmesine göre bazı robot şirketlerinde veri toplama merkezleriyle bağlantılı gelirler çıkarıldığında değerlemelerin yüzde 60 ila yüzde 70 daha düşük olabileceği tahmin ediliyor.

Bu oran, Çin’de insansı robot yatırımları etrafında oluşan heyecanın neden artık yalnız teknoloji kapasitesi üzerinden değerlendirilemediğini de gösteriyor.

Özel Piyasa Değerlemelerinde Düzeltmeler Başladı

Robotik sektöründeki hızlı sermaye akışı özel piyasalarda da yüksek değerlemeler yarattı.

Qianchuang Capital’den girişim sermayesi yatırımcısı Leo Wang, Reuters’a yaptığı değerlendirmede bazı girişimlerin kısa süre içerisinde onlarca yatırımcıdan teklif aldığını ve geleneksel inceleme süreçlerine dahi mesafeli yaklaşabildiğini anlattı.

Bazı özel piyasa projelerinde değerlemelerin şimdiden yüzde 30 ila yüzde 50 oranında aşağı çekildiği belirtiliyor.

Bu gelişmeler, sermayenin sektörden tamamen çekildiği anlamına gelmiyor.

Reuters’a konuşan yatırımcı ve sektör yöneticileri, finansmanın devam ettiğini ancak yatırımcıların artık gerçek kullanım, üretim hacmi, tekrar eden siparişler ve şirket değerlemeleri konusunda daha seçici davrandığını belirtiyor.

Çin Robot Teknolojisinden Vazgeçmiyor

Daha sıkı halka arz incelemesi, Çin’in insansı robot teknolojisinden geri adım attığı şeklinde yorumlanmamalı.

Pekin yönetimi fiziksel dünyayı algılayıp hareket edebilen yapay zeka sistemlerini kapsayan “embodied intelligence” alanını stratejik gelişmekte olan sektörler arasında konumlandırıyor.

Dolayısıyla mevcut süreç, teknoloji politikasındaki bir yön değişiminden çok sermaye piyasalarındaki aşırı beklentilerin kontrol edilmesine yönelik bir adım olarak öne çıkıyor.

S&P Global Market Intelligence Kıdemli Araştırma Analisti Ruiying Zhao da yatırımcı yaklaşımının genel bir heyecandan daha seçici bir değerlendirmeye kaydığını belirtiyor.

Robotik Yarışında Gösteriden Ticari Talebe Geçiliyor

Çin’deki gelişmenin bence en dikkat çekici tarafı, insansı robot yarışında değerlendirme kriterlerinin değişmeye başlaması.

Son dönemde robotların koşması, dans etmesi, dövüşmesi veya karmaşık hareketleri gerçekleştirmesi teknoloji gündeminde büyük görünürlük yarattı. Ancak halka arz aşamasına gelindiğinde yatırımcının ve düzenleyicinin sorduğu soru çok daha temel hale geliyor.

Robot gerçekten nerede kullanılıyor, kim satın alıyor ve aynı müşteri ikinci kez sipariş veriyor mu?

Unitree’nin halka arz sonrası sert fiyat hareketleri ve devlet destekli gelirlerin sürdürülebilirliğine ilişkin sorular, robotik sektöründeki yüksek değerlemelerin artık ticari gerçeklerle daha sık karşılaştırılacağını gösteriyor.

Bu nedenle Çin’in attığı adımı robotik büyümesini durdurma girişimi olarak okumak yerine insansı robot sektöründe teknoloji gösterisinden sürdürülebilir gelir modeline geçişin ilk ciddi sermaye piyasası testi olarak görmek daha anlamlı.

Önümüzdeki dönemde yatırımcıların ilgisi devam edebilir; ancak yalnızca güçlü demo videosu veya stratejik sektör etiketi yüksek değerlemeleri korumaya yetmeyebilir. Robot şirketlerinin fabrikalarda, lojistikte ve diğer gerçek kullanım alanlarında ölçülebilir ticari sonuç üretmesi giderek daha belirleyici olacak.